كفر ، علّت عِقاب دائم است و با عنايت به اين كه جمع ميان ثواب دائم و عقاب دائم ، عقلًا محال است ، بايد گفت : ايمان حقيقى كه موجب ثواب دائم است قابل زوال نيست ، مگر اين كه قائل به " حبط " شويم ؛ يعنى بگوييم كه عروض " كفر " پس از " ايمان " ، موجب از بين رفتن ثواب دائم مىگردد . اين مطلب نيز باطل است ؛ زيرا لازمه آن ، اين است كه كسى كه خوبى و بدى او برابر است ، مانند كسى باشد كه هيچ كارى انجام نداده است و يا اگر بدىهاى او بيش از كارهاى نيك اوست ، مانند كسى باشد كه هيچ كار نيكى انجام نداده است و امورى از اين قبيل كه باطل و محال‌اند . « 1 » گفتنى است كه طرفداران اين نظريه ، بر پايه استدلالى كه بدان اشاره شد ، اطلاق " مؤمن " در آيات و احاديث را بر كسانى كه ايمان آنها موقّتى است ، مَجازى مىدانند ، مانند آنچه در قرآن درباره منافقان آمده است : " قالُوا آمَنَّا بِأَفْواهِهِمْ وَ لَمْ تُؤْمِنْ قُلُوبُهُمْ . « 2 » با دهانشان گفتند : " ايمان آورديم " ، در حالى كه دل‌هايشان مؤمن نبود " . نقد نظريه دوم اين نظريه ، مبتنى بر اين مبناست كه ايمان حقيقى ، علّت تامّه ثواب ابدى است و عقلًا ممكن نيست كه خداوند متعال ، پاداش ايمان و عمل به مقتضاى آن را به وسيله " كفر " و اعمال ناشايست از بين ببرد ؛ ليكن اين مبنا صحيح نيست و متون فراوانى از جمله آيه زير به روشنى دلالت بر بطلان آن دارند : " وَ مَنْ يَرْتَدِدْ مِنْكُمْ عَنْ دِينِهِ فَيَمُتْ وَ هُوَ كافِرٌ فَأُولئِكَ حَبِطَتْ أَعْمالُهُمْ فِي الدُّنْيا

--> ( 1 ) . ر . ك : رسائل الشريف المرتضى : ج 2 ص 328 و ج 1 ص 163 . ( 2 ) . مائده : آيه 41 .